IULETYN TEPIS on-line

Nr 40, wrzesień 2000

KODEKS POLSKIEGO TŁUMACZA SĄDOWEGO

W poszanowaniu zasad:

Rada Naczelna Polskiego Towarzystwa Tłumaczy Ekonomicznych, Prawniczych i Sądowych TEPIS na posiedzeniu w dniu 7 czerwca 1991 roku, na mocy § 2 punkt 1 i 2 swego Statutu, uchwaliła poniższy Kodeks Polskiego Tłumacza Sądowego.



PREAMBUŁA

Polskie Towarzystwo Tłumaczy Ekonomicznych, Prawniczych i Sądowych TEPIS,

mając na celu
pogłębianie i szerzenie wiedzy w zakresie sztuki przekładu sądowego, prawniczego i ekonomicznego,
dążąc do
podniesienia rangi zawodu tłumacza i jego etyki zawodowej w poszanowaniu dorobku translatoryki polskiej i opinii jej wybitnych przedstawicieli,
doceniając
doświadczenia bratnich organizacji zawodowych tłumaczy polskich i zagranicznych,
nawiązując do
najlepszych tradycji zawodowych i najszczytniejszych aspiracji tłumaczy polskich oraz
uwzględniając
tradycje i zasady prawodawstwa polskiego stosowane wobec tłumaczy przysięgłych,

ogłasza niniejszy Kodeks Polskiego Tłumacza Sądowego stanowiący zbiór zawodowych zasad etycznych, translatorycznych i formalnoprawnych oraz zaleca jego stosowanie tłumaczom sądowym, bądź to na stałe ustanowionym przy sądach wojewódzkich jako tłumaczom przysięgłym, bądź to doraźnie pełniącym ich funkcje, lub na inne potrzeby zajmującym się tłumaczeniem sądowym i prawniczym rozumianymi jako dziedziny specjalności translatorskiej niezależnie od statusu prawnego i oficjalnego tytułu nadanego im przez powołane do tego władze.



ROZDZIAŁ I
ZASADY ETYKI ZAWODOWEJ

§ 1. Tłumacz sądowy czyni wszystko, aby swą postawą etyczną spełnić wymagania, jakie społeczeństwo stawia przed osobą zaufania publicznego.

§ 2. Tłumacz sądowy uważa za swój obowiązek ustawiczne podnoszenie swoich kwalifikacji translatorskich, lingwistycznych i merytorycznych.

§ 3. W celu podnoszenia swoich kwalifikacji tłumacz sądowy ma obowiązek śledzenia najnowszej literatury zawodowej, a w szczególności aktualnych ustaleń powołanych w tym celu ciał normotwórczych w zakresie terminologii prawniczej oraz translatorycznych i formalnoprawnych zasad tłumaczenia.

§ 4. Tłumacz sądowy ma obowiązek śledzenia rozwoju języka kraju, którego dotyczy jego działalność translatorska, poprzez bezpośrednie lub pośrednie kontakty z kulturą tego kraju i rodowitymi znawcami danego języka.

§ 5. Tłumacz sądowy ma obowiązek wykorzystania wszelkich dostępnych mu pomocy warsztatowych: słowników, encyklopedii, podręczników i innych źródeł wiedzy oraz korzystania z konsultacji znawcy przedmiotu w celu zapewnienia najwyższej jakości tłumaczenia.

§ 6. Tłumacz sądowy ma moralny obowiązek uczestniczenia w procesie przekazywania własnych doświadczeń i wiedzy zawodowej młodszym kolegom i adeptom zawodu.

§ 7. Tłumacz sądowy zobowiązany jest do zachowania tajemnicy zawodowej, którą objęte są wszelkie informacje pochodzące z materiałów udostępnionych mu w celu dokonania tłumaczenia.

§ 8. Tłumacz sądowy ponosi wyłączną odpowiedzialność za podjęcie się lub odmowę wykonania zlecanego mu tłumaczenia, w zależności od posiadanej przez niego wiedzy i umiejętności.

§ 9. Tłumacz sądowy ma prawo i obowiązek odmówić wykonania tłumaczenia, jeżeli nie dysponuje niezbędną wiedzą merytoryczną w dziedzinie, której dotyczy zlecane tłumaczenie.

§ 10. W razie braku niezbędnych wiadomości w dziedzinie, której dotyczy zlecane tłumaczenie, tłumacz sądowy ma prawo i obowiązek zwrócić się do zleceniodawcy o udostępnienie mu materiałów umożliwiających uzupełnienie wiadomości niezbędnych do ewentualnego wykonania tłumaczenia; fakt dostarczenia takich materiałów nie przesądza o przyjęciu zlecenia.

§ 11. Tłumacz sądowy ma prawo odmówić wykonania tłumaczenia, jeśli nie pozwalają mu na to podjęte uprzednio zobowiązania.

§ 12. Tłumacz sądowy ma prawo odmówić tłumaczenia w terminie, który uniemożliwia mu jego rzetelne wykonanie.

§ 13. Tłumacz sądowy ponosi odpowiedzialność moralną i prawną za ostateczną wersję swego tłumaczenia i może żądać umieszczenia na jego tekście swego nazwiska, niezależnie od tego, czy sygnuje je własnym podpisem i pieczęcią.

§ 14. Tłumacz sądowy ma prawo nie zgodzić się na interpretację tekstu sprzeczną z jego przekonaniem po wskazaniu na jej sprzeczność z przyjętymi zasadami sztuki przekładu prawniczego lub uznanymi normami w tej dziedzinie.

§ 15. Tłumacz sądowy ma prawo odmówić wykonanie czynności, która przynosi ujmę jego godności.

§ 16. Tłumacz sądowy nie odmawia wykonania tłumaczenia niezbędnego w postępowaniu związanym ze zgonem, wypadkiem losowym, nagłą chorobą, możliwością ratowania zdrowia i życia oraz innych potrzeb człowieka.

§ 17. Tłumacz sądowy ponosi odpowiedzialność za poprawność wykonanego przez niego tłumaczenia na język inny niż ojczysty, po skonsultowaniu ewentualnych trudności z rodowitym znawcą języka.

§ 18. Przy określaniu stopnia trudności tekstu, nieczytelności lub innych utrudnień i aspektów tłumaczenia pisemnego i ustnego mających wpływ na wynagrodzenie, tłumacz sądowy kieruje się normami przyjętymi w tym zakresie przez aktualnie działające w kraju zawodowe organizacje tłumaczy.

§ 19. Tłumacz sądowy nie powinien przyjmować wynagrodzenia poniżej wysokości ustalonej przez prawo, odpowiednie zasady, zwyczaje lub normy stosowane przez organizacje zawodowe tłumaczy.

§ 20. Tłumacz sądowy nie powinien stosować wobec swoich kolegów żadnej z form niegodziwej konkurencji.

§ 21. Tłumacz sądowy czuje się moralnie zobowiązany do solidaryzowania się ze swoimi kolegami z innych krajów i okazywania im pomocy podczas ich pobytu w Polsce.



ROZDZIAŁ II
TRANSLATORYCZNE ZASADY TŁUMACZENIA DOKUMENTÓW

§ 22. Dokumentem, w rozumieniu przepisów niniejszego Kodeksu, jest zapis tekstu, który stanowi potencjalny przedmiot obrotu prawnego w kraju lub za granicą, wraz z jego nośnikiem, na którym został utrwalony.

§ 23. Tłumaczenie dokumentu powinno być wierne.

§ 24. Wierność tłumaczenia dokumentu polega na oddaniu treści tekstu dokumentu w języku docelowym z zastosowaniem zasad sztuki przekładu prawniczego.

§ 25. Zasady sztuki przekładu prawniczego określają powołane w tym celu międzynarodowe i krajowe ciała normotwórcze, w tym również Kolegium Tłumaczy TEPIS, na podstawie opinii uznanych w tej dziedzinie autorytetów naukowych.

§ 26. Podstawowe zasady sztuki przekładu prawniczego nakazują:

  1. stosowanie jednego języka docelowego w całym tekście tłumaczenia dokumentu, tj. języka wybranego kraju lub jednego z krajów strefy danego języka, z zachowaniem wtrąceń w innym języku, jeśli taka była intencja autora oryginału;

  2. stosowanie frazeologii i terminologii właściwej dla danego prawniczego, specjalistycznego lub innego subjęzyka wybranego języka docelowego, przy założeniu, że odbiorca tłumaczenia posiada podstawową specjalistyczną wiedzę w języku docelowym;

  3. stosowanie jednego ekwiwalentu dla określenia tego samego pojęcia w całym tekście przekładu;

  4. stosowanie różnych ekwiwalentów dla różniących się od siebie pojęć w tym samym tekście przekładu;

  5. stosowanie priorytetu terminologii zalecanej przez międzynarodowe i krajowe ciała normotwórcze;

  6. stosowanie takich ekwiwalentów pojęć specyficznych dla kultury języka źródłowego, których zakresy znaczeniowe pokrywają się najbardziej z odpowiednimi pojęciami kultury języka docelowego;

  7. w razie braku w języku docelowym ekwiwalentu o takim samym zakresie znaczeniowym lub braku ekwiwalentu zalecanego przez ciała normotwórcze, stosowanie:

    1. zapożyczenia z języka źródłowego uzupełnionego o wyjaśnienie, jeśli zapożyczenie to nie weszło wcześniej na stałe do języka docelowego,

    2. kalki językowej uzupełnionej o wyjaśnienie, jeśli kalka ta nie weszła wcześniej na stałe do języka docelowego,

    3. ekwiwalentu opisowego nawiązującego do podobnego pojęcia o charakterze ponadkulturowym,

    4. ekwiwalentu opisowego nawiązującego do podobnego pojęcia znanego w kulturze języka docelowego,

    5. uwagi tłumacza wyjaśniającej wybrany ekwiwalent;

  8. wyrażenie w języku docelowym stałego związku treści tłumaczenia z kulturą języka źródłowego;

  9. zachowywanie w języku docelowym, w miarę umiejętności tłumacza i potrzeb odbiorcy, cech typowych dla epoki, w jakiej sporządzono dokument w języku źródłowym;

  10. stosowanie wszystkich sposobów tłumaczenia, które prowadzą do uzyskania optymalnej ekwiwalentności przekładu i jego adekwatności do założonej funkcji, a więc zależnie od potrzeb takich jak:

    1. tłumaczenie dosłowne w odniesieniu do elementów leksykalnych o najniższym stopniu uwarunkowania kontekstowego, tj. jeśli kontekst językowy, kulturowy i sytuacyjny nie stwarza większego uwarunkowania lub gdy uwarunkowanie to jest podobne w języku źródłowym i docelowym oraz w odniesieniu do struktur gramatycznych, jeśli struktury takie istnieją w języku docelowym,

    2. tłumaczenie literalne, tj. dosłowne tłumaczenie elementów leksykalnych, jak w podpunkcie 10.1, bez zachowywania struktur gramatycznych języka źródłowego, jeśli podobne struktury nie istnieją w języku docelowym lub zachowywanie ich wpłynęłoby ujemnie na tłumaczenie,

    3. tłumaczenie transpozycyjne elementów tekstu, które wykluczają stosowanie tłumaczenia dosłownego, tj. zastępowanie w języku docelowym takich elementów tekstu w języku źródłowym jak: wyrażenia frazeologiczne, idiomatyczne, przysłowia, utarte wyrażenia sytuacyjne, żargonowe i inne, których tłumaczenie dosłowne nie miałoby sensu, elementami o różnej strukturze leksykalnej i gramatycznej, lecz o tym samym lub podobnym znaczeniu i funkcji w języku docelowym;

  11. stosowanie zasad formalnoprawnych określonych przepisami niniejszego Kodeksu;

  12. stosowanie podstawowych zasad tłumaczenia dokumentów również do tłumaczenia słowa żywego na potrzebę sądów i urzędów.



ROZDZIAŁ III
FORMALNOPRAWNE ZASADY TŁUMACZENIA DOKUMENTÓW

§ 27. Poniższe formalnoprawne zasady tłumaczenia dokumentów, dotyczące głównie tłumaczy przysięgłych, są zaleceniami uwzględniającymi zasady stosowane przez polskie prawo.

§ 28. Tłumacz nie rozstrzyga o mocy dowodowej dokumentu, ma jednak obowiązek odróżnić oryginał od kopii i stwierdzić to w formule uwierzytelniającej tłumaczenie.

§ 29. Tłumaczenie dokumentu powinno zawierać informację określającą język źródłowy, z jakiego dokonano tłumaczenia.

§ 30. Tłumaczenie dokumentu powinno zawierać opis wszystkich znaków czytelnych i nieczytelnych, które są widziane gołym okiem oraz przy użyciu szkła powiększającego.

§ 31. Opis godła państwowego powinien być poprzedzony stwierdzeniem godło państwowe i zawierać pełną oficjalną nazwę państwa.

§ 32. Opis nagłówka firmowego lub urzędowego powinien być poprzedzony stwierdzeniem nagłówek firmowy lub nagłówek urzędowy i zawierać całą jego treść.

§ 33. Nazwa instytucji, w rozumieniu niniejszych przepisów, oznacza nazwę własną instytucji rządowej, społecznej, handlowej, przemysłowej, gospodarczej, religijnej, naukowej, kulturalnej i każdej innej jednostki organizacyjnej, która posiada swoją nazwę własną.

§ 34. Obcojęzycznej nazwy instytucji używa się w brzmieniu podanym:

  1. w wykazie obcojęzycznych nazw instytucji opublikowanym przez międzynarodowe lub krajowe ciało normotwórcze;

  2. w innej miarodajnej publikacji, w tym w środkach masowego przekazu;

  3. w siedzibie danej instytucji.

§ 35. W razie różnic między wersjami opublikowanymi a wersją używaną przez samą instytucję rozstrzyga wersja stosowana przez samą instytucję, nawet jeśli nie została zastrzeżona urzędowo w rejestrze takich instytucji.

§ 36. W razie nieuwzględnienia nazwy instytucji w wykazie opublikowanym przez ciało normotwórcze lub przez inną miarodajną publikację, jak też wobec braku dostępu do tych źródeł i możliwości zasięgnięcia informacji na ten temat w siedzibie instytucji, tłumacz może dokonywać tłumaczenia według własnego uznania, zgodnie z niżej zalecanymi zasadami.

§ 37. Tłumaczenie nazwy instytucji powinno uwzględniać:

  1. odmienność danego systemu organizacyjnego kraju języka źródłowego i prawo zachowania intencji autorów nazwy instytucji, jeśli jej ekwiwalent w języku docelowym mieści się w zakresie pierwszego znaczenia i nie jest zasadniczo mylący;

  2. podobieństwo nazw analogicznych instytucji danego systemu organizacyjnego kraju języka docelowego, jeśli uwzględniający ją ekwiwalent w języku docelowym nie koliduje bądź to z intencją autora nazwy w języku źródłowym, bądź to z zakresem znaczeniowym w tym języku;

  3. zachowanie rdzeni łacińskich i greckich w elementach leksykalnych języka docelowego, jeśli ich pierwsze znaczenie nie różni się zasadniczo od znaczenia w języku źródłowym, zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Unifikacji Terminologicznych;

  4. podanie w nawiasie obok tłumaczonej nazwy jej odpowiednika w języku źródłowym, jeden raz bezpośrednio po pierwszym jej wymienieniu w tekście tłumaczonego dokumentu.

§ 38. Obcojęzyczny odpowiednik stopnia, tytułu naukowego lub zawodowego obowiązuje w brzmieniu podanym:

  1. w wykazie tytułów naukowych lub zawodowych opublikowanym przez międzynarodowe lub krajowe ciało normotwórcze;

  2. w dzienniku urzędowym kraju języka źródłowego lub języka docelowego;

  3. w dwustronnej lub wielostronnej umowie międzynarodowej opublikowanej lub nie opublikowanej;

  4. w innym dokumencie wydanym przez kompetentne władze.

§ 39. W razie braku stopnia, tytułu naukowego lub zawodowego w wykazie opublikowanym przez ciało normotwórcze, dziennik urzędowy lub inny dokument wydany przez kompetentne władze lub po upewnieniu się co do braku tych źródeł, jednak nie usprawiedliwiając się brakiem dostępu do nich, tłumacz może dokonać tłumaczenia według własnego uznania, zgodnie z zalecanymi poniżej zasadami.

§ 40. Tłumaczenie stopnia, tytułu naukowego lub zawodowego powinno uwzględniać:

  1. odmienność danego systemu organizacyjnego kraju języka źródłowego i prawo zachowania intencji autorów nazwy instytucji, jeśli jej ekwiwalent w języku docelowym mieści w zakresie pierwszego znaczenia i nie jest zasadniczo mylący;
  2. podobieństwo nazw analogicznych stopni i tytułów w kraju języka docelowego, jeśli uwzględniający je ekwiwalent w języku docelowym nie koliduje bądź to z intencją autora nazwy w języku źródłowym, bądź to z zakresem znaczeniowym w tym języku.

  3. zachowanie rdzeni łacińskich i greckich w elementach leksykalnych języka docelowego, jeśli ich pierwsze znaczenie nie różni się zasadniczo od znaczenia w języku źródłowym, zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Unifikacji Neologizmów Terminologicznych.

  4. podanie w nawiasie obok tłumaczonego stopnia lub jego odpowiednika w języku źródłowym jeden raz bezpośrednio po pierwszym jego wymienieniu w tekście tłumaczonego dokumentu.

§ 41. Nazwy dokumentów zaświadczających uzyskanie stopni oraz tytułów naukowych i zawodowych zaleca się tłumaczyć w sposób podany w przepisach dotyczących tych stopni i tytułów (§§ 38-40).

§ 42. Adres osoby lub instytucji nie wymaga tłumaczenia jego poszczególnych elementów, jeśli może być wykorzystany jako informacja pełniąca funkcję komunikacyjną dla służb pocztowych; elementy te powinny być tłumaczone jedynie wtedy, gdy wchodzą w skład całych zdań.

§ 43. Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych państw obcych należy podawać w brzmieniu, jakie oficjalnie było stosowane zgodnie z obowiązującym podziałem świata aktualnym dla daty opisywanego dokumentu, z wyjątkiem:

  1. nazw przyjętych w języku docelowym dla miejscowości i obiektów fizjograficznych położonych na terytoriach państw obcych;

  2. nazw, których brzmienie określają instrukcje i przepisy dotyczące obrotu prawnego z zagranicą wydane przez kompetentne władze.

§ 44. Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych znajdujących się na ziemiach II Rzeczypospolitej Polskiej, w odniesieniu do faktów mających miejsce w okresie od 11 listopada 1918 roku do 22 lipca 1944 roku, niezależnie od daty i miejsca wydania dokumentu, należy podawać w brzmieniu polskim.

§ 45. Nazwy miejscowości i obiektów fizjograficznych znajdujących się po 22 lipca 1944 roku na ziemiach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a następnie III Rzeczypospolitej Polskiej w odniesieniu do faktów mających miejsce po tej dacie należy podawać w brzmieniu polskim.

§ 46. Brzmienie imienia nie powinno zasadniczo ulegać zmianie przy przytaczaniu go w tłumaczonym dokumencie; dopuszcza się jednak podanie w nawiasie odpowiednika imienia w języku docelowym, jeśli taki istnieje.

§ 47. Pisownia nazwisk nie powinna ulegać żadnym zmianom przy przytaczaniu ich w tłumaczonym dokumencie:

  1. nazwiska zawierające litery opatrzone znakami diakrytycznymi (np. ą, ć, ę, ł, ó, ś, ń, ź, ż, ï, ä, ü, itp.) w języku źródłowym zachowują te znaki;

  2. nazwiska o końcówce wskazującej na płeć osoby je noszącej powinny zachować te końcówki w pierwszym przypadku liczby pojedynczej w językach o deklinacji niefleksyjnej lub w odpowiednim przypadku w językach o deklinacji fleksyjnej;

  3. nazwiska, których oryginalne brzmienie jest zapisywane alfabetem niełacińskim, powinny być transkrybowane fonetycznie, zgodnie z zasadami wymowy i pisowni języka docelowego.

§ 48. Brak części tekstu, dla którego przeznaczono miejsce w części wiersza lub w rubryce, należy zaznaczyć stosowną uwagą, np. brak wpisu lub nie wypełniono.

§ 49. Odczytanie podpisu lub uznanie go za nieczytelny pozostawia się do wyłącznego uznania tłumacza, przy czym oba te fakty wymagają wzmianki.

§ 50. Przyłożenie pieczęci na dokumencie wymaga wzmianki o tym fakcie, opisu jej kształtu, rodzaju odcisku (tuszowego lub suchego) i treści lub stwierdzenia jej częściowej bądź całkowitej nieczytelności.

§ 51. Tekst odczytany przy użyciu szkła powiększającego uznaje się za czytelny.

§ 52. Nieintegralne elementy dokumentu w postaci dodatkowych pieczęci, adnotacji, klauzul legalizacyjnych itp. wymagają tłumaczenia in extenso, lub przynajmniej, w razie uznania za nieistotne dla treści dokumentu, wzmianki stwierdzającej ich istnienie.

§ 53. Uwaga tłumacza, która nie stanowi części tekstu dokumentu, powinna być poprzedzona wzmianką w języku docelowym: uwaga tłumacza.

§ 54. Niepoprawność gramatyczna lub ortograficzna tekstu dokumentu w języku źródłowym nie musi być oddana w tłumaczeniu na język docelowy, z wyjątkiem błędów wymienionych w § 55.

§ 55. Błędy literowe w ważnych elementach dokumentu, takich jak: imiona, nazwiska, daty, numery, nazwy miejscowości itp. należy powtórzyć w tłumaczeniu, przy czym w przypadku domniemania formy poprawnej tłumacz może umieścić na ten temat uwagę wyjaśniającą.

§ 56. Elementy tekstu dokumentu w języku trzecim, to jest w innym niż język źródłowy i język docelowy, bądź to nie znany tłumaczowi, bądź w takim, do którego tłumaczenia nie został uprawniony, należy opisać poprzez określenie języka, podanie liczby wierszy tej części tekstu, daty, faktu przyłożenia pieczęci i złożenia podpisów.

§ 57. Tłumaczenie części dokumentu wymaga dokładnego określenia jej miejsca w całym dokumencie.

§ 58. Opis wyglądu dokumentu powinno się stosować wobec dokumentów wyróżniających się cechami szczególnymi, takimi jak: skórzana oprawa, złocone pieczęcie, oznaczenie strony tytułowej i numerów kolejnych stron w przypadku dokumentów wielostronicowych, fotografia właściciela dokumentu, znaczki skarbowe, fakt ich skasowania itp.

§ 59. Tłumaczenie dokumentów wieloczęściowych, tj. składających się z kilku połączonych ze sobą na stałe arkuszy, zaleca się wykonać w porządku chronologicznym.

§ 60. Tekst umieszczony w rubrykach pionowych można tłumaczyć w formie tekstu litego, po uprzednim wymienieniu nagłówków rubryk pionowych, stosując następnie zapowiedzianą w ten sposób kolejność.

§ 61. Decyzję o uwierzytelnieniu lub nieuwierzytelnieniu dostarczonego tłumaczenia pozostawia się do wyłącznego uznania tłumacza.

§ 62. Sposób pisania dat, w celu uniknięcia nieporozumień możliwych w wyniku różnorodności systemów stosowanych na świecie, mimo działań unifikacyjnych ISO, powinien wyeliminować dwuznaczność cyfr poprzez słowne wymienienie nazwy miesiąca, lub chociażby jej skrótu.

§ 63. Skróty użyte w języku źródłowym należy podać w języku docelowym w pełnym brzmieniu, z wyjątkiem skrótów nazw powszechnie znanych.

§ 64. Formuła zaświadczająca tłumaczenie wykonane przez tłumacza przysięgłego powinna zawierać poświadczenie zgodności tłumaczenia z okazanym mu dokumentem, określenie języka źródłowego tłumaczenia, miejsca i daty uwierzytelnienia, numeru repertorium i wysokości pobranej opłaty.

§ 65. Układ graficzny tekstu tłumaczenia powinien być podobny do układy oryginału, przy czym zaleca się zapełnianie pustych części nie zapisanych wierszy znakami uniemożliwiającymi dopisanie dodatkowych słów przez osoby niepowołane.

§ 66. Tłumaczenie tekstów prawnych i prawniczych jest chronione prawem autorskim.

Spis treści Na początek tekstu